گیاهان

 

 گیاهان :

در اطراف ما گیاهان زیادی وجود دارند . بعضی از این گیاهان خوردنی هستند . بعضی استفاده ی دارویی  

دارند و  بعضی از آن ها هم در صنایع بکار برده می شوند .

«در زیست شناسی به علم مطالعه گیاهان و بررسی آن ها ، گیاه شناسی می گویند .»

گیاهان بسیار متنوع هستند . اغلب ما برای شناسایی یک گیاه ، خصوصیاتی مانند داشتن برگ یا گل ، سبز

بودن و یا ... را مبنای کارمان قرار می دهیم و درواقع به خصوصیات ظاهری آن ها توجه می کنیم . در

اینجا با طبقات گیاهان آشنا میشوید.

گیاهان:

گیاهان آوند دار بدون دانه: سرخس ها

گیاهان دارای آوند و دانه:

بازدانگان( مخروط دار): سرو کاج

نهاندانگان ( گیاهان گلدار)

گیاهان بدون آوند و دانه : خزه ای ها

گیاهان بدون آوند و دانه :

این گیاهان که آنها را خزه می نامند فاقد اندام های اصلی یک گیاه می باشند . یعنی ریشه ، ساقه ، برگ ، گل ، میوه و دانه ندارند . آن ها برای تغذیه ی خود دارای بخشی شبیه ریشه می باشند که به آن ریزوئید می گویند. و کار نقل و انتقال مواد غذایی و آب در خزه ها به عهده ی بخش ساقه مانند آنهاست . در اطراف بخش ساقه مانند ، چیز هایی شبیه برگ وجود دارد . این گیاهان همانطور که از اسمشان پیداست ، روی زمین می خزند زیرا ریشه ی حقیقی ندارند . این گیاهان حدود 25000 نوع دارند . خزه ای ها اندام های تولیدمثلی نر و ماده دارند که مهم ترین فرق آنها با جلبکها در اینست . روش تولیدمثل آنها نیز با گیاهان معمولی متفاوت است . زیرا گیاهان معمولی بوسیله ی دانه هایشان تولید مثل می کنند ولی خزه ها بوسیله ی

هاگ تولید مثل می کنند . هگها در هاگدان ها وجود دارند . هاگدان خزه ها حالت کپسولی دارد و وقتی درپوش آن باز شود ، هاگها از درون آن بیرون می ریزند .

 

گیاهان آوند دار و بدون دانه:

سرخس ها گیاهانی هستند که دارای ریشه ، ساقه و برگ  حقیقی می باشند ولی گل ، میوه و دانه ندارند.

روش تولید مثلی آنها نیز مانند خزه ای هاست و بوسیله ی هاگ تولید مثل می کنند . هاگدان سرخس ها گرزی شکل است و با نامساعد شدن شرایط محیط پاره می شود و هاگها از درون آن به بیرون می روند و اگر در جایی قرار گیرند که دارای شرایط مساعدو خوبی باشد یعنی رطوبت کافی و گرما و ... باشد ، می توانند دوباره سرخس های جریدی پدید آورند .

نکته!: قسمتی از سرخسها که به برگ متصل شده و و از طرفی دیگر وارد خاک می شود دمبرگ است و سرخس ها ساقه ی زیر زمینی دارند . 

گیاهان دارای آوند و دانه :

این گیاهان را به دو دسته  بازدانگان و نهاندانگان تقسیم می کنند که در ذیل به شرح آنها می پردازیم.

بازدانگان:

این گیاهان قدیمی ترین گیاهان هستند و از آنها میتوان به کاج و سرو اشاره کرد . این گیاهان همه ی اندام های اصلی یک گیاه را دارا هستند که و فقط گل ندارند و به جای گل دارای مخروط می باشند به همین دلیل آن ها را مخروط دار نیز می گویند . دانه های این گیاهان در لا به لای پولک های مخروط ها قرار دارند .

یکی از ویژگی های این دانه ها این است که دارای بال می باشند و می توانند بوسیله ی آنها به جاهای مختلف بروند و در آنجا برویند . مخروط ها خود نیز 2نوع دارند : 1-مخروط نر2-مخروط ماده

مخروط های نر پس گرده افشانی می ریزند و مخروط های ماده پس از 2 یا 3 سال حاوی دانه می شوند .

مخروط های ماده لحاظ سن هم به دو گروه تقسیم می کنند :1- مخروط جوان 2 – مخروط پیر. مخروط های جوان که رنگ سبز دارند و 3-2 سال طول می کشد تا در آنها دانه تشکیل شود و مخروط های پیر،که قهوه ای رنگ هستند و دارای دانه می باشند .

نهاندانگان:

این گیاهان را گلدار نیز می گویند و کامل ترین نوع گیاهان از لحاظ داشتن 6 اندام اصلی گیاهی ( ریشه ، ساقه ، برگ ، گل ، میوه و دانه ) این گیاهان می باشند . همچنین فراوان ترین نوع گیاهان در سطح زمین، نهاندانگان هستند . این گیاهان را از لحاظ تعداد اقسام دانه به دو گروه تک لپه ای و دولپه ای تقسیم می کنند.

تک لپه ای ها :

این گیاهان دارای ریشه ی افشان، دانه ی یک قسمتی ، رگبرگ های موازی می باشند. تعداد گلبرگ های آنها نیز مضربی از 3 می باشد و آوند های آن ها به طور نامنظم در ساقه قرار دارند . مانند : برنج ، خرما، زیتون و ... .

دو لپه ای ها :

این گیاهان دارای ریشه ی راست ، رگبرگ های منشعب و غیر موازی و دانه ی 2 قسمتی می باشند . آوند های آنها نیز به طور منظم ودر کنار هم به صورت دایره ای شکل قرار گرفته اند . تعداد گلبرگ های آنها نیز مضربی از 2یا5می باشد. مانند:نخود،عدس،لوبیا و ... .

اندام های گیاهان دانه دار:

در گیاهان عده ای از اندام ها وظیفه ی رویش گیاه و عده ای دیگر وظیفه ی تولید دانه را به عهده دارند . به

اندام های دسته اول رویا و به اندام های  دسته ی دوم زایا می گویند .

وظیفه اندام های رویا جذب آب و مواد لازم و انتقال آن ها به سلول های غذاساز و سپس رساندن مواد غذایی ساخته شده به سایر اندام های گیاه است . این اندام ها ریشه ، ساقه و برگ می باشند .

وظیفه ی اندام های زایا تشکیل دانه و پخش شدن آن برای رویش گیاهی جدید می باشد و این اندام ها گل و میوه هستند .

 ریشه:

ریشه قسمتی از گیاه است که در خاک قرار دارد و گیاه را محکم در خاک نگه می دارد و وظیفه ی ریشه جذب آب و مواد غذایی و مواد معدنی درون خاک است . شاید شما اینگونه باور داشته باشید که همه ی ریشه ها در خاک قرار دارند . امّا اینگونه نیست . بعضی از ریشه ها درون آب و بعضی درون هوا قرار دارند .

بعضی از ریشه ها نیز نقش تکیه گاه را برعهده دارند . مثلا در گیاه ذرّت ، ریشه گیاه هوایی بوده و نقش تکیه گاه برای گیاه را دارد . ریشه های هوایی کار تنفس را نیز انجام می دهند .

ریشه ها خود از تارهای ریزی تشکیل شده اند که به آن ها تارهای کشنده می گویند . این تارها آب و مواد مورد نیاز گیاه را از خاک می گیرند و به برگ می رسانند .

ریشه ها دو نوع دارند : ریشه های راست و ریشه های افشان .

ریشه های راست به ریشه های می گویند که دارای یک ریشه اصلی بوده و در کنار آن ریشه های فرعی که کوچکتر از خود ریشه اصلی هستند ، قرار دارند . ریشه ی اصلی در ریشه راست در عمق زمین فرو می روند .

ریشه های افشان ریشه هایی هستند که دارای ریشه های اصلی و فرعی می باشند که اندازه این ریشه ها تقریبا با هم برابر است و این ریشه ها در سطح زمین قرار دارند مانند برنج .

ساقه :

ساقه ها دو کار اصلی دارند :

1-      شاخه ها و برگها را بر روی خود نگه می دارند.

2-    آب و نمک های جذب شده از زمین را به برگ ها می رسانند .

 

امّا ساقه ها کارهای دیگری را هم انجام می دهند . مثلا گیاه نیشکر که نوعی ساقه است مقدار زیادی ماده ی قندی ذخیره شده است . این یعنی بعضی ساقه ها اندام های ذخیره سازی در گیاهان هستند

و مواد غذایی اضافی ساخته شده در برگ در  آنجا ذخیره می شود . در ساقه لوله هایی وجود دارند که وظیفه ی آن ها انتقال آب و مواد غذایی در درون گیاه می باشد . به این لوله ها آوند می گویند .

آوندها دو نوع دارند : آوند های چوبی و آوند های آبکش.

آوندهای چوبی آب و مواد معدنی رااز ریشه به برگ منتقل می کند . در برگ ها اندامک هایی به نام پلاست وجود دارد . پلاست هادارای رنگدانه هایی هستند . بعضی از آن ها دارای رنگدانه های سبز می باشند که سبزینه نام دارند و به پلاست های حاوی سبزینه کلروپلاست می گویند . در درون این پلاست ها مواد غذایی و اکسیژن ساخته می شود یعنی این مواد محصول فتوسنتز گیاهان اند.

این مواد غذایی ساخته شده که به آن ها شیره ی پرورده نیز می گویند ، توسط آوندهای آبکش از برگ

به سایر قسمت های گیاه نیز فرستاده می شوند .

خب. همه ی شما می دانید که اگر یک نهال را بکارید پس از چند ماه یا چند سال تبدیل به یک درخت می شود . یک درخت از یک نهال بلندتر و کلفت تر است . پس نتیجه می گیریم که گیاهان دو نوع رشد دارند: رشد طولی و رشد قطری .

سوال؟: به نظر شما رشد طولی یک گیاه بیشتر است یا رشد قطری آن؟

پاسخ : اگر به وسیله ی یک خط کش ساقه ی یک گیاه را سانتیمتر سانتیمتر علامتگذاری کنیم و سپس دور ساقه ی آن را بایک نخ ببندیم، پس از 3-2 هفته مشاهده می کنیم که فاصله ی بین علامت ها بیشتر شده ولی نخ به مقدار خیلی کمی در ساقه ی گیاه فرو می رود . پس نتیجه می گیریم که رشد طولی گیاه کمتر از رشد قطری آن است.( فقط دراز میشه ، چاق و تپل نمیشه!!!)

در ساقه های چوبی ، جوانه هایی در اطراف ساقه قرار دارند که رشد طولی ساقه بر عهده ی آن هاست . بعضی از این جوانه ها به برگ و گل و بعضی هم به شاخه تبدیل می گردند .

برگ:

در گیاهان محل غذاسازی و فتوسنتز در برگ آن هاست . همانطور که  اشاره شددر برگ  اندامک هایی وجود دارند که نام آنها پلاست است . در بعضی از این پلاست ها ، کلروفیل وجود دارد که به

این پلاست ها کلروپلاست می گویند . این اندامک ها باعث غذاسازی گیاه می شوند. برگ در گیاهان مختلف انواع مختلفی دارد اما کار برگ ها در همه ی گیاهان تقریبا برابر است .

در سطح برگ سوراخ هایی وجود دارد  که  به آنها روزنه می گویند. گیاه از طریق این روزنه ها کربن دی اکسید را برای غذاسازی و اکسیژن را برای تنفس دریافت می کند . در برگ رنگیزه ی کلروفیل به عنوان سرآشپز در آشپزخانه سلول های گیاهی کار می کند و رنگیزه های دیگر کارهای جانبی را انجام می دهند . گیاه برای درست کردن ماده ی غذایی به آب و کربن دی اکسید نیاز دارد و در اثر فتوسنتز ماده ای قندی به نام گلوکز و اکسیژن تولید میشود .